Deus ex Machina houdt de vinger aan de pols van onze onrustwekkende
tijd, die de koortsdromen van schrijvers lijkt aan te wakkeren. Voor een gevoelige
geest zijn er aanleidingen genoeg: bevolkingsexplosie, opwarming van de aarde,
vluchtelingenstromen, terrorisme, preventieve oorlogen, verruwing alom. Er wordt
duchtig gespeculeerd over scenario’s voor allerhande dystopieën en
niet zelden vreest men alles wat dierbaar is te verliezen in een ware Apocalyps.
Opvallend is dat velen deze toekomstbeelden niet louter produceren als een vrijblijvend
doemdenken, maar dikwijls schrijven vanuit een drang om vraagtekens te plaatsen
bij een geperverteerd maatschappelijk of economisch bestel. Karl Popper schreef:
‘De poging om de hemel op aarde te verwezenlijken, brengt steeds de hel
voort.’
Wij hebben voor u het beste geselecteerd uit de hedendaagse dystopische en
apocalyptische literatuur. Michiel
Kroese opent met een inleidend essay Visioenen van een vergane wereld.
Hierin wordt nagegaan hoe sommige grote romanschrijvers de vernietigende kracht
van verstarde ideologieën voorspellen of over een postapocalyptische aarde
fantaseren. We hebben enkele verhalen opgenomen uit de prachtige Amerikaanse
bundel The
Apocalypse Reader. Cultschrijver Brian
Evenson
vertelt het verhaal van een man die probeert te reconstrueren hoe hij uitgroeide
tot een nieuwe Jezus in de Midwest. Joyce
Carol Oates laat twee schijnbaar onafhankelijke verhaallijnen botsen
in een Apocalyps. Shelley
Jackson
fantaseert over wat er gebeurt wanneer een hondenpoot uit de lucht valt
en Justin
Taylor
beschrijft hoe een vrouw ongewild een poolverschuiving veroorzaakt.
Ilse
Logie schrijft een essay over de Apocalyps in de hedendaagse Hispano-Amerikaanse
literatuur. Als voorbeeld presenteren we een voorpublicatie uit 2666
van de Chileen Roberto
Bolaño. Het is een epos van meer dan duizend bladzijden met als
spil de moorden op honderden vrouwen in een Mexicaanse stad die grenst aan de
VS. Bolaño liet zich voor dit verhaal inspireren door de nog steeds onopgeloste
moorden in Ciudad Juárez, het onderwerp ook van de film Bordertown
met Jennifer Lopez in de hoofdrol. Van de Colombiaan
Fernando Vallejo leest u een fragment uit de roman La Rambla paralela.
Isolde
Vanhee stelt vast dat vele dystopische films zich afspelen in downtown
Londen. Niet zelden dreigt deze wereldstad te vergaan in een zombie-invasie
of een pandemie. Ook andere taalgebieden in de hedendaagse literatuur hebben
we afgezocht op het dystopische en apocalyptische gehalte ervan. István
Baka
is een Hongaarse schrijver die in pure gothicstijl een verhaal schrijft
met de titel Het jongetje en de vampiers. Maar liefst drie Denen brengen
apocalyptische literatuur. Peter
Adolphsen schrijft drie korte parels met als titels De verspreide
botten, Verwarde aarde en De goeroe van de koning. Van Kirsten
Hammann vertaalde Edith Koenders een fragment uit de roman Bannister,
en van Mathilde
Walter Clark
het verhaal ‘Het woord’ uit de roman De chaos der dingen.
Een fragment uit Des anges mineurs van de Franse geheimtip Antoine
Volodine heeft het over lagere engelen die ronddwalen in een desolate
omgeving. Dan volgt een uitstapje naar het woelige Georgië: Zoerab
Karoemidze
verwijst in De parados naar de massabetogingen en de burgeroorlog
die begin jaren ’90 Georgië in rep en roer zetten.
Philip
Fokker beschrijft het genot dat wordt ervaren bij het spelen van dystopische
of apocalyptische games en loodst ons in zijn essay door bespeelbare nachtmerries
in nieuwe werelden. De Italiaan Fabrizio
Venerandi
laat de taal tollen in een psychotisch hoofd, een tekst die lijdt onder
betrekkingswanen. De Poolse Duitser Mariusz
Muszer levert een fragment uit zijn sciencefictionroman Gottes Homepage.
Een verhaal waarin mensen, klonen en hologrammen naast elkaar leven in het nieuw
‘regenboogtijdperk’.
Jan
Bettens grasduint door vergeten antiquarische Nederlandstalige kleinoden
en recenter dystopisch of apocalyptisch geweld in een korte beschouwing Vlaamse
profeten. Jonge Vlaamse belofte Joost
Vandecasteele laat bijna-mensen tegen elkaar opbotsen in een woontoren.
Jeroen
Theunissen dicht over verloren gegane mystiek in Explore Antartica!
en Han
van der Vegt schrijft het prozagedicht De kelken.
Als afsluiter toetst Ludo
Abicht
de waarde van het Bijbelboek Apocalyps aan de Westerse literatuur
in zijn uitdagende essay Zie ik maak alles nieuw. De Apocalyps als het Boek
van de Laatste Kans. Hij biedt een paar mogelijke keuzes aan die een alternatief
bieden voor ‘de heersende utopie’, in de hoop dat de wereld niet helemaal
ten onder zal gaan.
Het beeldmateriaal bestaat uit foto’s van Yoeri Hostie en Isabelle
Pateer, aangevuld met filmstills. De tekening op de achterflap is van Sam
Vanallemeersch.
Wij wensen u een frisse duik in al dit lettergeweld. Misschien brengt dit nummer
u wel een openbaring.
De redactie
