Kijk, als we het over Kafka willen hebben, moeten we een aantal dingen zeggen.
Het eerste punt is dat Kafka treurig is. Zijn naam roept automatisch een regenachtig
Praag op, de donkere muren, het zwarte water van de rivier dat ijsschotsen meevoert,
het oude joodse kerkhof, gasverlichting en kolenkachels. Zijn naam roept het
beeld op van een man in een grote doorweekte jas die bij een verzekeringsmaatschappij
werkt en ’s nachts teksten schrijft die hij niet goed vindt. Iemand die
problemen heeft met de meisjes, nooit kinderen heeft gehad en vroeg en ongelukkig
is gestorven aan tuberculose.
Het tweede punt is dat Kafka niet wist dat uit zijn naam een adjectief zou
ontspruiten dat bij uitbreiding verwijst naar het feit dat wanneer je document
A opvraagt in dienst B, je daarvoor document C nodig hebt dat verkrijgbaar is
in dienst D, die niets zal doen zonder document A. En dit tweede punt verwijst
naar het eerste punt: Kafka is treurig.
Het derde punt is dat Kafka de perfecte definitie is van de dromen die tussen
‘mooie dromen' en nachtmerries zitten, met andere woorden: het soort absurde
dromen waarin je de hele nacht te laat komt op afspraken die je nooit hebt gemaakt.
Het vierde punt is dat Kafka modern is. En dat staat niet los van het feit
dat hij treurig is. Want treurig zijn in het Oostenrijk-Hongarije van het begin
van de twintigste eeuw was haast avantgardistisch. In het begin van de twintigste
eeuw kon de mens nog een beetje hoop koesteren voor de toekomst en voor zichzelf.
Nu, in de eenentwintigste eeuw en na de mooie vertoning van de twintigste, is
iedereen treurig, heeft niemand nog hoop en is Kafka dus modern.
Het vijfde punt is dat een man die zo treurig en neerslachtig als Kafka is
heel goed een saaie piet had kunnen zijn. Welnu, Kafka is helemaal geen saaie
piet. En dat hij nooit saai is, komt omdat Kafka niet alleen treurig was, maar
ook talent had, sommigen zeggen zelfs dat hij geniaal was, en dat hij wist hoe
je een verhaal moest vertellen, zelfs al ging dat over iemand die zich, om een
reden die hij niet kent en op last van een overheid die hij niet kent, laat
arresteren en op een bepaalde dag naar de rechtbank moet zonder te weten waar
die rechtbank zich bevindt noch hoe laat hij er moet zijn, net als in die dromen
die geen mooie dromen zijn en evenmin nachtmerries.
Thomas Gunzig hield deze lofrede tijdens de Kafkamarathon op 25 januari 2008 in
literatuurhuis Passa Porta, een initiatief van de literaire organisaties Het
beschrijf en Entrez Lire. Zie ook www.passaporta.be.
