Generatie Ground Zero.
Amerikaanse schrijvers over 9/11
nr.118 - september 2006
Chuck Palahniuk Gezien vanuit de provincie, USA vertaald door Jos den Bekker
Chuck Palahniuk is een van de meest radicale en verontrustende
schrijvers ooit. Zijn eerste roman, Invisible Monsters, werd geweigerd
door de uitgeverijen. Reden: too dark, too risky, too disturbing. Maar Palahniuk
gaf zich niet gewonnen. Ook al wilden ze zijn roman niet uitgeven, vergeten
zouden ze hem niet. Als reactie schreef hij een nieuwe roman, even more disturbing.
Tot zijn eigen grote verbazing werd deze nieuwe roman wel uitgegeven. Mede door
de verfilming ervan werd de titel een begrip: Fight Club.
Hij begon te schrijven nadat hij op een kamp in elkaar was geslagen
en maanden rondliep met een tot pulp geslagen gezicht. En dat zonder dat ook
maar iemand op zijn werk vroeg of hij wel oké was. Zijn ervaring: ook
al loop je rond als een mismaakte freak, de mensen blijven onverschillig. Palahniuk
putte wel vaker inspiratie uit zijn leven. De roman Choke schreef hij
naar aanleiding van de moord op zijn vader. Zijn aan seks verslaafde vader werd
samen met een overspelige vrouw doodgeschoten door een jaloerse echtgenoot.
Palahniuk wilde begrijpen wat zijn vader dreef én de machteloosheid van
zijn verlies bezweren. (Choke werd onder de titel Stikken ook
in het Nederlands uitgegeven, door uitgeverij De Geus, die eveneens Palahniuks
Wiegelied op de markt bracht). De personages van Palahniuk worstelen
met dwanggedachten, eenzaamheid, moordneigingen, seksverslavingen, vervreemding
en noem maar op. Het zijn verschoppelingen op zoek naar menselijk contact. Ze
bezoeken zelfhulpgroepen of groeperen zich in vechtclubs of schrijverskolonies.
De situaties waarin ze terechtkomen zijn niet zelden excessief. Uit de hand
gelopen masturbatiesessies of kannibalisme worden ons op plastische wijze voorgeschoteld
(zie de verhalenbundel Haunted). En dat in een uitgepuurde minimalistische
stijl, gegoten in zinnen die als een mitrailleursalvo op je worden afgevuurd.
Tot je letterlijk van je stoel valt. Op zijn laatste tournee door de VS las
hij het verhaal Guts voor. En bij elke lezing werden mensen kokhalzend de zaal
uitgedragen.
Shock-writing, transgressional fiction - de kritiek heeft al dikwijls
geprobeerd het werk van Palahniuk te vangen in een label. Zelf beweert hij het
volgende in een interview met The Observer: ‘My books are always
about somebody who is taken from aloneness and isolation - often elevated loneliness
- to community. (…) I write nothing but contemporary romances.’
De hier gepubliceerde tekst schreef hij naar aanleiding van de
gebeurtenissen van 9/11.
Chuck Palahniuk Gezien vanuit de provincie, USA
Het probleem is: ik heb geen televisie, dus moet ik naar mensen toe. Ik luister
naar de radio. Plus dat er altijd telefoon en e-mail is. Ik moest een hoop mensen
bellen. Het andere probleem is: dit is Oregon, ruim drieduizend kilometer van
de aanslag. M’n vriend Mike haalt z’n schouders op en zegt: ‘Nou
en? Als mensen in New York willen wonen, dan moeten ze het risico maar nemen.’
Een andere vriend, Dan, die kassiert op de boerenmarkt, zegt: ‘Net goed
voor ons. Hoe lang denk je dat we nog door kunnen gaan met het grootste deel
van de grondstoffen van de aarde te verbruiken?’ Een boer komt langs en
Dan houdt z’n mond. Er staat een bord buiten op de parkeerplaats. Dan heeft
de volgorde van de plastic letters veranderd, zodat er nu staat: ‘Bidt
voor vrede.’
Een familielid belt om te zeggen dat het de joden zijn die Palestina een slechte
reputatie willen bezorgen. M’n zus belt om te zeggen dat het de politieke
machinerie van Bush is. ‘Altijd als we in een depressie zitten,’ vaart
ze uit, ‘wat helpt ons er dan weer bovenop? Een oorlog.’
De burgemeester komt om de tien minuten op de radio om te zeggen dat niemand
Portland, Oregon heeft aangevallen – nog niet.
In het park waar ik m’n hond uitlaat vertelt een vijfenvijftigjarige Vietnamveteraan
aan een groepje jongemannen: ‘Het is oorlog. Reken maar dat het oorlog
is. En wij zullen die kamelenneukers daar wel eens even een lesje te leren.’
Die jongemannen - allemaal staan ze ingeschreven voor militaire dienst - proberen
van onderwerp te veranderen. De zon schijnt. Onze honden ravotten De veteraan
praat over alle vrouwen met wie hij naar bed is geweest. Hij zegt dat ie een
plantenexpert is en zestig dollar per uur betaald krijgt om tegen mensen te
zeggen dat hun tuin kut is. Hij zegt dat de regering het leger er al op uit
heeft gestuurd om doelen te vernietigen. Hij zegt dat we in deze oorlog allemaal
zullen moeten vechten, maar dat het een glorieuze oorlog zal worden. Hij zegt
dat ie met z’n vier honden slaapt en elke morgen een laag hondenhaar van
z’n gezicht moet vegen.
Na een uur is hij de enige die nog praat, en het is alleen maar oorlog, oorlog,
oorlog. Voor de rest is iedereen weg.
Op de radio zegt de conservatieve presentator Rush Limbaugh dat de Amerikanen
hun onderlinge verschillen in ras, inkomen, sekse, religie moeten vergeten.
‘We moeten gewoon blij zijn met wat we hebben,’ zegt ie. We moeten
ons verenigen tegen onze gemeenschappelijke vijand.
Ik vraag m’n buurvrouw Linda of zij zich zorgen maakt over een komende
oorlog en ze zegt: ‘Vrouwen hoeven niet te vechten in oorlogen.’ Ze
zegt: ‘Wij hebben geen gelijke rechten, dus waarom zouden we dit land verdedigen?’
M’n vriendin Monica zegt: ‘Ik wil naar de mis, maar komt het niet
juist door de religie dat we dit op ons dak hebben gekregen?’ M’n
moeder belt om te zeggen: ‘Nu kunnen we dat overschot op de federale begroting
wel goed gebruiken.’
Heel wat meer mensen dan normaal hebben de vlag uitgestoken, maar toch wappert
de Stars and Stripes nog niet van het merendeel van de huizen.
Vertaling door Jos den Bekker van ‘The view from Smalltown, USA’.
Gepubliceerd in Sunday Herald (september 2001)
Jos den BEKKER (°1956) studeerde Engels en Spaans aan
het Hoger Instituut voor Vertalers en Tolken in Antwerpen, gevolgd door Algemene
Taalwetenschap (Linguïstiek) in Amsterdam. Hij is al 25 jaar fulltime vertaler.
Van Chuck Palahniuk vertaalde hij eerder de roman Lullaby (die in 2004
in het Nederlands verscheen onder de titel Wiegelied). Diary verschijnt
later dit jaar onder de titel Dagboek. Een vertaling van Palahniuks Haunted
en een nieuwe vertaling van Fight Club zijn in voorbereiding en verschijnen
waarschijnlijk in 2007. Ook vertaalde hij o. a. De observaties van Jane
Harris en Double Vision van de Britse schrijfster Pat Barker.