'Een van mijn obsessies is hoe we omgaan met exotisme,' zegt de Turks-Britse kunstenaar
en filmmaker Kutlug Ataman, onlangs nog genomineerd voor de Turner Prize. 'In
2002, toen ik The Four Seasons of Veronica Read maakte, kwamen er heel
wat curatoren naar Istanboel die zich aangetrokken voelden door werk dat inspeelt
op hun perceptie van het exotische.' Veronica Read is de weergave van een jaar
uit het leven van een obsessieve bloemenkweekster in Harrow. 'Ik heb een probleem
met westerse kunstenaars en curatoren die denken dat ze het recht hebben om iets
te zeggen over de realiteit van een ander volk. En dus imiteerde ik hen door het
omgekeerde te doen. Ik eigende mezelf de rol toe van de barbaarse Turk die naar
Midden-Engeland gaat en focust op iets wat men wel het laatst zou verwachten:
een Britse bloemenkweekster. Ze zit gevangen in haar wereld, in haar eigen verhaal.
Ik wilde een structuur creëren die verwijst naar de nooit eindigende, cyclische
aard van haar obsessie.'
Precies hetzelfde zegt de Turks-Koerdische Bejan Matur in een interview met
Deus ex Machina: 'Lange tijd werden in het Westen alleen maar de auteurs vertaald
die de vooroordelen over de Osmaanse cultuur bevestigen, de auteurs met een
oriëntalistische kijk. Eindelijk gaan de deuren van het Westen wat meer
voor ons open. Wij hadden onze blik allang op het Westen gericht.'
Moeten we inderdaad niet toegeven dat bijvoorbeeld Mijn naam is Karmozijn
van Orhan Pamuk of De wereld is een karavanserai van Emine Sevgi Özdamar
ons in de eerste plaats fascineren omdat ze zo'n heerlijk exotische wereld voor
ons openen?
Hoog tijd dus om met andere ogen te kijken naar de rijke literatuur die gedurende
de laatste decennia in Turkije geschreven is. Op 3 oktober 2005 beginnen de
toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie. Er zal nog heel veel inkt
vloeien over de voor- en nadelen van een Unie die haar grenzen verlegt tot aan
de rand van Turkije. Wij gunnen u met dit nummer alvast een kleine voorsprong
in kennis. Çimen Günay en Mehmet Emin Yildirim, beiden werkzaam
aan de Universiteit van Leiden, afdeling Turks, geven u in twee essays een overzicht
over het proza en de poëzie. Hun keuze van auteurs is uiteraard slechts
een kleine greep uit het breed uitwaaierende aanbod van actuele literatuur.
We willen uw aandacht ook vragen voor een essay van Orhan Pamuk over 'hüzün',
een woord dat uit het Arabisch afkomstig is en zoveel betekent als 'melancholie'
of 'tristesse', een woord dat de laatste twee eeuwen in de cultuur van Istanboel,
in het dagelijks leven en in de poëzie, zo frequent gebruikt wordt dat
je zou kunnen zeggen dat dit het meest intense en duurzame gevoel is dat de
inwoners van Istanboel de afgelopen eeuwen op elkaar hebben overgedragen.